22 aydır BIST için bir sistem geliştiriyoruz; adayları buluyor ama gerçek ve kalıcı kazancı kanıtlayamıyoruz. Nerede yanlış yapıyoruz?

[Nihat GÜNER]

Giriş

Yaklaşık 22 aydır yalnız Borsa İstanbul için çalışan bir sistem geliştiriyoruz. Sistemin adı AVCI. Gerçek zamanlı özel veri veya başka ülke piyasası kullanmıyor. Yalnız karar verdiğimiz anda elimizde bulunan gecikmeli BIST verileriyle çalışıyor. Otomatik emir vermiyor; günün verilerini inceleyerek adayları buluyor, karşılaştırıyor ve az sayıda hisseyi öne çıkarmaya çalışıyor.

Bugüne kadar aynı amaç için 19 farklı sistem yapısı kurduk. Bunlar küçük ayar değişiklikleri değildi. Her seferinde aday seçimi, piyasa koşulları, sektör hareketi, risk, bekleme süresi, para dağılımı ve sonuç ölçümü gibi temel parçalar yeniden ele alındı.

Bugünkü AVCI sürümü 20 ana bölüm ve bunlara bağlı 23 yardımcı dosyadan oluşuyor. Sistem gecikmeli veriyi topluyor, veride hata veya eksik olup olmadığını kontrol ediyor, hissenin kendi hareketini inceliyor, piyasa ve sektörle karşılaştırıyor, geçmişteki benzer durumları arıyor ve geniş bir aday grubu oluşturuyor. Daha sonra kendi İz–Koku–DNA adını verdiğimiz katmanlarla adayları daraltıyor, risklerini inceliyor, sıralıyor ve karar kaydı oluşturuyor.

Yani elimizde yalnız birkaç gösterge kullanan basit bir hisse tarayıcı yok. Veri toplama, kontrol, aday bulma, geçmiş karşılaştırma, risk inceleme ve sonuç ölçme tarafları bulunan büyük bir araştırma sistemi var.

Gelişme

Başlangıçta sorunun veri eksikliği olduğunu düşündük. Daha fazla günlük veri topladık, gerçek bir dakikalık BIST verilerini inceledik, piyasa ve sektör bilgilerini ekledik, geçmiş benzerliklerini araştırdık. Adayların birbirinden ayrılması için çok sayıda yöntem denedik.

Bugün sistem güçlü görünen adaylardan oluşan bir havuz bulabiliyor. Fakat asıl sorun burada başlıyor:

Sistem güçlü adayları görüyor gibi görünmesine rağmen, bunların içinden seçilen birinci, ikinci veya üçüncü hissenin farklı dönemlerde düzenli biçimde para kazandırdığını kanıtlayamıyoruz.

Bazı denemelerde birinci aday iyi sonuç veriyor, fakat başka bir dönemde aynı yöntem bozuluyor. İlk üç hisseye eşit para dağıttığımızda düşüş azalıyor ama kazanç da zayıflıyor. Daha uzun beklediğimizde bazı büyük hareketler yakalanıyor fakat başka dönemlerde ağır kayıplar oluşuyor. Daha sık hisse değiştirdiğimizde işlem masrafları kazancı tüketiyor. Daha az değiştirdiğimizde ise yeni fırsatlar kaçıyor.

Zararı erken kesme yöntemlerini denedik. Hisselerin önemli bir kısmı önce düştüğü, sonra yükseldiği için erken çıkış kazanan hisseleri de kapattı. Bir dakikalık hareketle giriş doğrulaması aradık; bu da sorunu kalıcı biçimde çözmedi. Sektör, piyasa durumu, oynaklık, puan farkı, adayın masrafı aşma ihtimali, farklı tutma süreleri ve farklı para dağıtımları da incelendi.

Sürekli aynı durumla karşılaştık:

Kazancı artıran yöntem düşüşü büyütüyor.

Düşüşü azaltan yöntem kazancı yok ediyor.

Bir dönemde çalışan yöntem başka dönemde bozuluyor.

Güzel görünen sonuçlar bazen birkaç büyük güne veya birkaç hisseye dayanıyor.

Masraflar eklendiğinde özellikle zayıf dönemlerde üstünlük kayboluyor.

Daha büyük bir sorun da şu: Aynı geçmiş günler üzerinde binlerce fikir ve deneme gördük. Bu nedenle geçmişte bulunan güzel bir sonucun gerçek bir üstünlük mü, yoksa çok fazla denemenin içinden tesadüfen çıkan güzel bir sonuç mu olduğunu artık kolayca ayıramıyoruz.

Nitekim geçmişte güçlü görünen bazı sonuçlar daha sonra iptal edildi. Bazen yanlış alım-satım süresi ölçülmüş, bazen şirket bölünmesi veya temettü gibi bir olay para hesabına doğru yansımamış, bazen ayrı bir araştırma çalışmasının sonucu ana AVCI sisteminin başarısı sanılmıştır. Son bildirilen yüksek kazanç sonucu da yanlış anlaşılmadan kaynaklandığı için tamamen iptal edildi.

Bir başka açık ise gerçek para kaydıdır. Geçmişteki her karar için gerçekten kaç adet alınabileceğini, emrin hangi fiyattan gerçekleşeceğini, satışın hangi fiyattan yapılacağını, bütün masrafları ve toplam paranın gün gün nasıl değiştiğini içeren eksiksiz bir kayıt bulunmuyor.

Günlük veride görülen açılış fiyatı, bizim emrimizin aynı fiyattan gerçekleşeceğini kanıtlamıyor. Bir dakikalık verinin önemli bir bölümü de karar verilen güne ait; ertesi günkü gerçek alımın nasıl gerçekleşeceğini tek başına göstermiyor. Bu nedenle kâğıt üzerinde görünen bir kazancın gerçek işlemde aynı kalacağından emin olamıyoruz.

Şu anda üç ihtimali birbirinden ayıramıyoruz:

Birincisi, gecikmeli BIST verilerinde bütün masrafları aşacak kadar güçlü ve kalıcı bir üstünlük gerçekten olmayabilir.

İkincisi, gerçek bir üstünlük olabilir; fakat aday sıralaması, para dağılımı, tutma süresi, değiştirme sıklığı veya risk yönetimi sırasında kayboluyor olabilir.

Üçüncüsü, sistem kâğıt üzerinde bir üstünlük buluyor olabilir; fakat gerçek alış-satış, işlem masrafı, alınabilecek miktar ve şirket işlemleri hesaba girince bu üstünlük gerçekte ortadan kalkıyor olabilir.

Asıl tıkandığımız yer budur. Yeni veri eklemek, yeni bir gösterge bulmak veya yirminci sistemi kurmak istemiyoruz. Önce bu üç ihtimalden hangisinin gerçek olduğunu kesin biçimde ayırmak istiyoruz.

Sonuç

Biz hisse önerisi, hazır alım-satım yöntemi veya birkaç yeni gösterge aramıyoruz. “Şu modeli kullanın, şu göstergeyi ekleyin” şeklinde hızlı cevaplar da aramıyoruz. Bunların çok sayıda farklı biçimini zaten denedik.

Aradığımız kişi veya ekip, sistemi zaman ayırarak anlayabilecek ve şu soruları bizimle birlikte cevaplayabilecek biri olmalı:

AVCI’nin verilerinde gerçek bir para üstünlüğü var mı?

Varsa bu üstünlük sistemin hangi aşamasında kayboluyor?

Yoksa geçmişte görülen sonuçlar yalnızca çok fazla denemenin oluşturduğu sahte başarılar mı?

Bunu, sonucu görmeden önce kuralları yazılmış ve sonradan değiştirilemeyecek hangi sınama kesin biçimde ayırabilir?

Olumsuz bir sonuçtan kaçmıyoruz. Belirlediğimiz şartlarda gecikmeli veriyle kalıcı bir üstünlük bulunmadığı ortaya çıkarsa, bu da bizim için değerli ve dürüst bir sonuç olacaktır. Amacımız başarısız bir sistemi başarılı göstermek değil; gerçekten çalışan bir damar varsa onu bulmak, yoksa neden bulunamadığını kesinleştirmektir.

Bu nedenle birkaç yorumdan çok, sistemi sabırla inceleyebilecek araştırmacılar, yüksek lisans veya doktora öğrencileri, bağımsız nicel araştırmacılar ve gerçek işlem koşulları konusunda deneyimli kişiler arıyoruz.

Ciddi biçimde ilgilenen kişilerle önce sistemin kısa ve kimliği gizlenmiş açıklamasını paylaşabiliriz. Özel seçim kuralları, kaynak kodun tamamı ve paylaşım hakkı olmayan ham veriler açık forumda yayımlanmayacaktır.

Buradaki temel sorumuz şudur:

Bu kadar büyük bir araştırma altyapısı güçlü adayları bulabiliyor gibi görünmesine rağmen, neden bu gücü farklı dönemlerde tekrarlanabilir, uygulanabilir ve bütün masraflardan sonra kalan gerçek para kazancına çeviremiyoruz?